Θεματικός τουρισμός ο κοιμώμενος γίγαντας

Γράφει ο Κυριάκος Θωμάς Οικονομολόγος

Ως ο κοιμώμενος γίγαντας για την βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας χαρακτηρίζεται ο Θεματικός τουρισμός.Το μοντέλο ανάπτυξης των τελευταίων δεκαετιών με αιχμή τον μαζικό τουρισμό και την παραθεριστική κατοικία έχει δημιουργήσει σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον με κίνδυνο να δημιουργήσει πολύ σημαντικά προβλήματα στα συγκριτικά πλεονεκτήματα των νησιών.

Συγκριτικά πλεονεκτήματα των νησιών: Ποικίλο φυσικό περιβάλλον, τοπικά προϊόντα, έθιμα και παραδόσεις, αρχιτεκτονική, αγροοικοσυστήματα που χαρακτηρίζονται από τα μονοπάτια, τις αναβαθμίδες(πεζούλες), τις αγροικίες, τα λιθόκτιστα χωρίσματα των ιδιοκτησιών, τους μύλους και τους ιστορικούς και αρχαιολογικούς χώρους.   Ο αγροτουρισμός, ο καταδυτικός τουρισμός, ο συνεδριακός τουρισμός, ο περιηγητικός τουρισμός, ο εκπαιδευτικός-πολιτιστικός, o τουρισμός υγείας, o αθλητικός τουρισμός, o θρησκευτικός τουρισμός, o θαλάσσιος τουρισμός   αποτελούν συγκεκριμένες μορφές τουρισμού που μπορούν να αναπτυχθούν και να συμβάλουν στο μοντέλο της βιώσιμης ανάπτυξης. Το μοντέλο του μαζικού τουρισμού-που στηρίχτηκε στο τρίπτυχο Ήλιος, Θάλασσα, Νυχτερινή Ζωή- ούτε έπαψε ούτε θα πάψει να υπάρχει, ούτε και πρέπει. Απλώς η ανάπτυξη των εναλλακτικών μορφών τουρισμού θα συμβάλει στην ένταξη και του μαζικού τουρισμού κάτω από την ομπρέλα των όρων της αειφορίας προς όφελος της τοπικής και εθνικής ανάπτυξης. Ο θεματικός τουρισμός αφενός επιμηκύνει την τουριστική περίοδο, ενώ ταυτόχρονα απευθύνεται σε υψηλότερα εισοδήματα από τον μέσο όρο. Οι νέες μορφές τουρισμού αντέχουν περισσότερο στις μεταβολές της διεθνούς συγκυρίας, προβάλλουν και αξιοποιούν την πολιτιστική κληρονομιά, διευρύνουν την τουριστική περίοδο, εξασφαλίζουν περισσότερα οικονομικά οφέλη, προστατεύουν το περιβάλλον. Δημιουργούν νέες ευκαιρίες απασχόλησης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι πολιτικές για τον τουρισμό και οι δράσεις που ενισχύονται σήμερα από την Ευρωπαϊκή Ένωση εντάσσονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Βέβαια η ανάπτυξη των εναλλακτικών μορφών τουρισμού παρουσιάζει μια διαφορετική προβληματική, διότι συνδέεται με την ύπαρξη ειδικών τουριστικών υποδομών. Τα στοιχεία που συνθέτουν το Τουριστικό προϊόν της Άνδρου είναι: 

• Σημαντικοί φυσικοί πόροι, πλούσια ιστορία, παράδοση και πολιτισμός, ενδιαφέρον αστικό και υπαίθριο περιβάλλον.
• Ανεπαρκείς υποδομές  για την κάλυψη αναγκών των τουριστών (εγκαταστάσεις επίβλεψης και απασχόλησης παιδιών, αθλητικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις αναψυχής, ξενοδοχεία, καταλύματα, κέντρα διασκέδασης κλπ) και περιορισμένες συνοδευτικές υπηρεσίες. 
• Σχετικά καλή σύνδεση με τον Νομό Αττικής. 

Τα αδύνατα σημεία του τουριστικού προϊόντος της Άνδρου: 

• έλλειψη συγκρότησης ενός ολοκληρωμένου «τουριστικού πακέτου».
• ανεπαρκή σύνδεση μεταξύ του τουριστικού αγαθού και τοπικής παράδοσης.
• χαμηλή ποιότητα και ελάχιστη διαφοροποίηση των προσφερομένων υπηρεσιών.
• έλλειψη σε υποδομές και υπηρεσίες κοινωνικού χαρακτήρα.
• έλλειψη προτάσεων για την αξιοποίηση και την ανάδειξη φυσικών και πολιτιστικών πόρων
• υλοποίηση έργων που να εντάσσονται σε ένα γενικότερο σχεδιασμό.
• έντονη εποχικότητα.
• Η μικρή διάρκειας τουριστική περίοδος της Άνδρου ( από του Αγίου Πνεύματος έως τέλος Αυγούστου με αιχμή το δεκαήμερο του Δεκαπενταύγουστου), έχει σαν κύρια αιτία την εξάρτηση της από τον εσωτερικό παραθεριστικό τουρισμό. Η μορφή αυτή τουρισμού «απαλλάσσει» τους επαγγελματίες από πιέσεις μεγάλων τουριστικών πρακτόρων, δημιουργεί όμως πολύ πιο έντονη εποχικότητα συγκριτικά με άλλους τουριστικούς προορισμούς, γεγονός που δρα ανασταλτικά και στην επιχειρηματικότητα λόγω χαμηλών αποδόσεων στο σύνολο του έτους.
• Η τάση για αναστολή της επιχειρηματικής δραστηριότητας στον τουριστικό τομέα ενισχύεται από την αύξηση του ενδιαφέροντος των Αθηναίων να αποκτήσουν εξοχική κατοικία στην Άνδρο λόγω της εγγύτητας του νησιού στην Αττική και την μείωση του χρόνου ταξιδιού από το λιμάνι της Ραφήνας.

 Τα δυνατά σημεία του Τουριστικού προϊόντος της Άνδρου:

• Ανήκει στο νησιώτικό σύμπλεγμα των  Κυκλάδων οι οποίες είναι ψηλά στην σε εκτίμηση στο ευρύ κοινό.
• Μικρή απόσταση από την Αττική και το αεροδρόμιο ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ και μεταξύ βορείου και νοτίου Αιγαίου.
• Το φυσικό περιβάλλον, μοναδικό στον χώρο των Κυκλάδων που μαζί με την πολιτιστική κληρονομιά της αποτελούν το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα για το τουριστικό προϊόν της Άνδρου.

Η Άνδρος επιτρέπει την ανάπτυξη:Τουρισμού μικρών συνεδρίων. Με συγκεκριμένες παρεμβάσεις στις υποδομές και σε συνδυασμό με τις δυνατότητες που προσφέρουν το φυσικό, χερσαίο και θαλάσσιο περιβάλλον και τα πολιτιστικά δρώμενα , είναι δυνατόν να δημιουργηθεί το κατάλληλο ενδιαφέρον και το φιλικό πλαίσιο για την ανάπτυξη του.

• Θαλάσσιος τουρισμός: Απαιτείται η βελτίωση και επέκταση των υφιστάμενων υποδομών. Παράλληλα σ’ αυτήν την μορφή εντάσσεται και η δραστηριότητα των ημερήσιων εκδρομών –ξεναγήσεων με μικρά πλοία που θα μεταφέρουν τους επισκέπτες σε περιοχές και ακτές ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους.
• Ναυταθλητικός τουρισμός Πακέτα θαλάσσιου τουρισμού που προσφέρουν και την χαρά του αγώνα (ιστιοπλοΐα κτλ).
• Μαθητικός/Εκπαιδευτικός τουρισμός

Θα πρέπει να αναζητηθούν αγορές στο εξωτερικό κυρίως όμως-σε πρώτη φάση τουλάχιστον- στο εσωτερικό.  Θα βοηθήσει πολύ γιατί προγραμματίζεται κυρίως την άνοιξη, πριν την τουριστική κίνηση του καλοκαιριού. Κοινωνικός τουρισμός: Επίσης κατά κανόνα εκτός αιχμής. Πρόκειται για άτομα τρίτης ηλικίας ή ατόμων που δικαιούνται κοινωνικές παροχές( ανήκουν σε επαγγελματικές ή συνδικαλιστικές ενώσεις κτλ.). Περιηγητικός τουρισμός: Συνδέεται με την φύση και τον πολιτισμό. Αναπτύσσεται κυρίως την άνοιξη και το φθινόπωρο όπου η φύση είναι στα «καλύτερα της». Πολιτιστικός τουρισμός: Συνδέεται με τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που μπορούν να αποτελέσουν στοιχείο τουριστικής έλξης. Αγροτουρισμός: Ο αγροτουρισμός σε συνδυασμό με τον περιηγητικό και τον πολιτιστικό τουρισμό θα μπορούσε σε χωριά που κινδυνεύουν από ερήμωση να δημιουργήσει τις συνθήκες για εγκατάσταση νέων ανθρώπων που εκτός από τον τουρισμό να ασχοληθούν με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Ο αγροτουρισμός δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά αλλά συμπληρωματικά στον παραδοσιακό τουρισμό της Άνδρου. Γαστρονομικός: Ο τρύγος, το πάτημα των σταφυλιών και η παρασκευή του κρασιού, η παραγωγή γλυκών και γαλακτοκομικών προϊόντων, τα χοιροσφάγια, η παραδοσιακή φουρτάλια, η οποία αποτελεί το χαρακτηριστικό τοπικό φαγητό. Το ψήσιμο του «λαμπριάτη» το Πάσχα, τα παραδοσιακά «τσούνια», η αναβάθμιση της γιορτής της Θεοσκεπάσου  μπορούν να αποτελέσουν ένα ιδιαίτερα ελκυστικό σύνολο για την ανάπτυξη του Γαστρονομικού Τουρισμού.Τα παραπάνω θα μπορούσαν να συνδυαστούν με την πραγματοποίηση ενός Γαστρονομικού Φεστιβάλ και Γαστρονομικού συνεδρίου κάθε δυο χρόνια. Σ’ αυτό το σημείο δεν μπορώ να μην μνημονεύσω τις προσπάθειες του σημερινού Προέδρου της Νομαρχιακής Επιτροπής Τουρισμού, του αγαπητού Γιώργου Δάμπαση ο οποίος πριν σχεδόν μία δεκαετία-βλέποντας πολύ μακριά- ξεκίνησε την ετήσια γιορτή της φουρτάλιας. Πακέτα ξενάγησης: Νερόμυλοι, διποτάματα, φρουσσαίοι, βρύσες, αλώνια, ξωκλήσια, αγροτικές αποθήκες, μπορούν να αποτελέσουν ένα πανέμορφο πακέτο ξενάγησης. Η κινητήρια δύναμη της τουριστικής ανάπτυξης είμαστε όλοι εμείς. Η πολιτεία και οι πολίτες, οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι επιχειρηματίες του κλάδου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η Τοπική Αυτοδιοίκηση – σε συνεργασία με την Πολιτεία και τους επιχειρηματίες θα πρέπει:

• Να επιμείνει στην περιφερειακή διάσταση της τουριστικής ανάπτυξης. Στην δημιουργία περιφερειακών προορισμών οι οποίοι θα γίνουν ανταγωνιστικοί και θα προβληθούν ανάλογα. Επιμέρους τουριστικά χαρτοφυλάκια τα οποία θα περιέχουν τουριστικά προϊόντα βιώσιμα και ανταγωνιστικά. Έτσι η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα βρει λόγους ουσιαστικής παρέμβασης.
• Θα πρέπει η Τοπική Αυτοδιοίκηση να αποκτήσει σαφείς και διακριτές αρμοδιότητες όσον αφορά την Τουριστική Πολιτική και ταυτόχρονα να αποκτήσει τις υπηρεσίες που θα της επιτρέψουν να παρεμβαίνουν στην εφαρμογή της Τουριστικής Πολιτικής.
• Δυνατότητες παρέμβασης στον γενικότερο αναπτυξιακό σχεδιασμό ο οποίος μοιραία επηρεάζει και την τουριστική ανάπτυξη. Σχεδιασμοί οι οποίοι γίνονται χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν την Τοπική Αυτοδιοίκηση η οποία ξέρει τις ιδιαιτερότητες και μπορεί να εκφράσει τις ανάγκες και τις προτεραιότητες της Τοπικής Κοινωνίας δεν μπορεί να έχει τα βέλτιστα αποτελέσματα.

  Μέσα σε αυτό το πλαίσιο καλείται και η Άνδρος να πάρει την θέση της στον τουριστικό Χάρτη της Χώρας.  Να δώσει το δικό της στίγμα. Να αποκτήσει την δική της σαφή ταυτότητα και να την προβάλει εντός και εκτός Ελλάδος. Να δώσει εκείνες τις προτάσεις ώστε Πολιτεία και Πολίτες, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Επιχειρηματίες  να συνεργαστούμε ώστε και ο τουρισμός στο Νησί μας να γνωρίσει καλύτερες μέρες. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετά. Χρειάζεται όμως να γίνουν πολύ περισσότερα και με πολύ πιο γρήγορο ρυθμό. Και ποτέ να μην ξεχνάμε: Ο τουρισμός δεν παύει παρά να είναι οικονομική δραστηριότητα. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε την βασική αρχή που διέπει κάθε οικονομική δραστηριότητα. Την ψυχολογία. Το καλό κλίμα. Την αισιοδοξία. Χωρίς αυτά τίποτα δεν μπορεί να πάει καλά. Και εμείς πρέπει να πιστέψουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Μπορούμε να πάμε καλύτερα, σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο και ανταγωνιστικό περιβάλλον που σίγουρα όμως θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες σε όσους τολμήσουν να δουν το μέλλον με αποφασιστικότητα, σύγχρονο βλέμμα και συλλάβουν τα   μηνύματα των καιρών.